۱- دليل تمام اين قضايا بدبينى هاى عميقى است كه در پس ذهن ها وجود دارد.
۲- تيم مذاكره كننده تغيير نكرده است، اما ممكن است نقش برخى افراد كمرنگ و برخى پررنگ شود.
۳- ما هميشه احساسات را در تصميمات دخيل مى كنيم.
۴- ما هميشه نزديكى با خارجى ها را مثل نزديكى با شيطان مى دانيم و اعوذبالله مى گوييم.
|
|
|
|
حسن روحانى رئيس مركز تحقيقات استراتژيك مجمع تشخيص مصلحت نظام و هم پيمان سياسى هاشمى رفسنجانى كه در دوران ۱۶ ساله دبيرى شوراى عالى امنيت ملى هماهنگ با سياست هاى خارجى «خاتمى و رفسنجانى» عمل كرده بود و آغازگر مذاكره با كشورهاى غربى و شوراى حكام در باب «پرونده هسته اى» بود، با روى كار آمدن «دولت جديد» از دبيرى شوراى عالى كنار رفت و علت آن را اينگونه بازگو كرد: «چون كه دبير شوراى عالى امنيت ملى با حكم رئيس جمهورى منصوب مى شود و دولت جديد قاعدتاً افرادى را كه بهتر بتوانند با آن كار كنند، مى پسندد، از اين سمت كناره گيرى كردم.» او از اين سمت كناره گيرى كرد، اما همچنان به دليل آغازگر مذاكره با غرب در پرونده هسته اى و حمايت تمامى سران نظام از او در چگونگى انجام مذاكره در آن دوران، آن نگاه و تحليل مورد استقبال رسانه ها قرار مى گيرد.
• مذاكره نكردن با غربى ها سخنى واهى است
حسن روحانى در پى دعوت حزب اعتدال و توسعه دوباره به ميدان «نقد سياست خارجى» آمد و به همراه «فاطمه هاشمى رفسنجانى» وارد سالن كوچك نشست دبيران استانى حزب اعتدال و توسعه شد. دبيركل حزب اعتدال و توسعه در اين ميان با صدايى بلند خطاب به او گفت: «تنگ بودن فضاى سخنرانى را با توجه به اينكه منزل خودتان است، تحمل كنيد و با توجه به اينكه سيستم صوتى و محل بيان نظرتان فراهم نشده عذرخواهى مى كنم. البته خودتان صاحبخانه هستيد.»
او كه تبسمى ريز بر لب داشت، بدون هيچ مقدمه اى بر سر اصل مسئله رفت و به نقد نحوه برخورد دولت جديد با دول غربى پرداخت و حتى فراتر رفت و برخى رفتارهاى ديپلماتيك ايران را از آغاز يعنى اشغال سفارت آمريكا به چالش كشيد. او براى اينكه شدت و حدت سخنان خود را ملايم كند، چند بار از واژه «فكر مى كنم» استفاده كرد و گفت: «فكر مى كنم پس از چالش جنگ تحميلى، امروز چالشى سخت و سنگين در برابر نظام قرار گرفته است. همچنين فكر مى كنم از اول انقلاب تا به حال عملكرد ما نسبت به قدرت خارجى فوق العاده بدبينانه است. البته بى اساس هم نيست، زيرا كه در طول دهه هاى گذشته دولت هاى شرقى و غربى صدمات زيادى را به ما وارد كرده اند. اما اين بدبينى آنقدر زياد شد كه هرگونه تعامل سازنده براى دستيابى به اهداف را از دست داديم. اين قضيه همواره باعث شده هميشه با وسواس برخورد كنيم، اما اين در حالى است كه بعد از گذشت زمان در مقطعى احساس كرديم نياز به سرمايه خارجى و كارشناسان بيرونى داريم؛ از اين رو تا حدودى از خود نرمش نشان داديم، اما همچنان ته ذهن مان نگرانى وجود دارد. اين در حالى است كه در كشورى مثل مالزى با وجود دوسوم سرمايه گذارى خارجى، چنين چيزى وجود ندارد.»
حسن روحانى نقد خود را از عدم مذاكره با آمريكا در زمان اشغال سفارت توسط دانشجويان پيرو خط امام (ره) شروع كرد و ورود «احساسات» را در سياست خارجى برنتافت و رد كرد: «در بحث لانه جاسوسى يك راه اين بود كه با آمريكايى ها بنشينيم و مسئله را فيصله دهيم، اما به جاى اينكه به مذاكره با طرفمان بپردازيم، در اين مسئله احساسات را وارد كرديم و آنقدر قضيه را كش داديم تا رسيديم به مقطعى كه حاضر شديم پس از آغاز مجلس شوراى اسلامى و جنگ، با آمريكا بنشينيم، اما آن زمان ديگر دير بود. شايد اگر زودتر حاضر به چنين كارى مى شديم، راحت تر به توافق مى رسيديم و منافع كشورمان بيشتر لحاظ مى شد. اما متاسفانه بايد گفت كه ما هميشه در مقاطع سخت نمى توانيم تصميم گيرى سريعى داشته باشيم و احساسات را در تصميمات دخيل مى كنيم. در قضيه گروگانگيرى نيز تا زمانى كه عراق به ما حمله نكرده بود، هيچ كس جرات نمى كرد به حل و فصل اين مسئله بپردازد. اما پس از آن آمادگى پيدا كرديم، حتى اين اواخر در اين زمينه عجله هم كرديم و چون با زمان انتخابات آمريكا يكى شده بود، به سرعت آن را حل كرديم.»
رئيس مركز تحقيقات استراتژيك مجمع تشخيص مصلحت بى پرده سخن مى گفت و به سرعت مباحث خود را در پس يكديگر مى آورد و به نمونه اى ديگر از «دير مذاكره كردن» اشاره كرد كه آن مسئله مربوط به دير مذاكره كردن در زمان جنگ ايران و عراق بود. او گفت: «در جنگ تحميلى هم مشابه اين قضيه شكل گرفت. پس از فتح «فاو» و خرمشهر باز هم نتوانستيم تصميم بگيريم كه هم زمان با دفاع مقدس با دشمن سر ميز مذاكره بنشينيم و بحث كنيم، اين قضيه را عقب انداختيم تا به جايى رسيديم كه ديگر راهى جز قطعنامه و مذاكره برايمان باقى نماند و آن زمان بود كه مذاكره با عراق را انتخاب كرديم و البته آن هم خيلى دير بود.»
نماينده مقام معظم رهبرى در شوراى عالى امنيت ملى بار ديگر عدم مذاكره با خارجى ها را نامطلوب توصيف و دليل عدم مذاكره سياستمداران ايران را اين گونه تشريح كرد: «دليل تمام اين قضايا بدبينى هاى عميقى است كه در پس ذهن ها وجود دارد. ما همواره نمى خواهيم با خارجى ها به ويژه دشمن بنشينيم و هميشه احساس مى كنيم اگر اين كار را بكنيم، سرمان كلاه رفته است، همان طور كه شاهد بوديم برخى از تريبون هاى عمومى اعلام كردند كه هر وقت ما با خارجى ها مى نشينيم، سرمان كلاه مى رود كه البته من اين قضيه را قبول ندارم و معتقدم اين نگاه هم ناشى از بدبينى اى است كه به آن دچار هستيم. ما هميشه نزديكى با خارجى ها را مثل نزديكى با شيطان مى دانيم و اعوذبالله مى گوييم. امروز زمان آن رسيده كه يك مقدار در تصميم گيرى ها متعادل تر باشيم و با منطق بيشتر و فاصله با احساسات پيش رويم، همچنين در نظر بگيريم كه دنياى امروز با دنياى ده سال پيش و زمان جنگ سرد متفاوت است. امروز شرايط جهانى به سرعت تغيير مى كند، از اين رو ما نمى توانيم فرمول هاى گذشته را ملاك قرار دهيم.»
رئيس مركز تحقيقات استراتژيك مجمع تشخيص مصلحت نظام حساسيت اين مقطع زمانى را از يك نگاه از حساسيت زمان جنگ تحميلى بيشتر عنوان كرد و افزود: «امروز در شرايطى قرار داريم كه در برابر يك هجمه عمومى هستيم و كشورهاى مختلف به ويژه غربى ها دست به دست هم داده اند كه به تدريج شرقى ها را همچون چين و روسيه كنار خود بكشند تا عليه جمهورى اسلامى به تصميماتى برسند، به همين دليل بايد امروز با تدبير و تأمل راه را پيش رويم. متاسفانه مذاكره با خارجى ها از نظر دوستان همچون «خوردن گوشت مردار» است و در وقت اضطرار انجام مى شود، نبايد اين گونه باشد.»
اين ديپلمات روحانى هوادار سياست ها و راهبردهاى «تعامل با غرب» در اين ميان به موضوع اصلى سخنرانى خود يعنى «مباحث هسته اى» و نقد «تاكتيك جديد» جمهورى اسلامى در مذاكره با غربيان پرداخت: «روند پرونده هسته اى ايران به سمت سخت تر شدن پيش مى رود. گرچه مردم مسرورند اما حتى اين مسئله در آخرين سال دوران نخست وزيرى ميرحسين موسوى آغاز شد و در تمام دوران رياست جمهورى آقاى هاشمى تجهيزات سانتريفوژها، غنى سازى و نيروگاه اصفهان خريدارى شد و در دوران جناب آقاى خاتمى سعى شد كه اين فناورى خريدارى شده بومى شود.
نبايد از ياد برد كه از سال ۶۷ تا امروز در اين مسير حركت هاى زيادى شده و به ويژه دولت هاشمى رفسنجانى و خاتمى زحمات زيادى را در اين زمينه متحمل شدند، تا جايى كه توانستيم در سال ۸۱ به فناورى غنى سازى دست يابيم و با تعدادى سانتريفوژ غنى سازى انجام داديم. آقاى خاتمى هم در بيست ودو بهمن سال ۸۱ دستيابى به اين دستاورد را به عنوان پيروزى بزرگ ملت ايران عنوان كرد، البته در آن زمان اصفهان ناقص بود و اراك تازه شروع شده بود و در توليد كيك زرد، قدم هاى اوليه را برداشته بوديم كه لازم بود كامل شود.» روحانى كه جمع اعضاى حزب اعتدال و توسعه را براى بيان نظراتش مهيا مى ديد، با اشاره به آنچه كه تبليغات دروغين غرب در سال ۸۱ عنوان كرد، ادامه داد: «متاسفانه با اين دروغ ها افكار عمومى مشوش شد تا رسيديم به قطعنامه شهريور سال ۸۲ كه اين قطعنامه براى جمهورى اسلامى خوشايند نبود و ما را تا مرز فرستادن پرونده به شوراى امنيت در اجلاس بعدى نزديك كرد. البته در آن زمان تصميمات حكيمانه اى از سوى كل نظام اتخاذ شد.
ما در آن زمان تصميم گرفتيم فعاليت نطنز را تعليق كنيم، اما كارهاى ديگر را تكميل كرديم. در نطنز به فناورى غنى سازى دست يافته بوديم و آژانس هم اين را مى دانست، اما در عين حال اراك و اصفهان و كيك زرد سه پروژه اى بودند كه ناقص مانده بودند، لذا تعليق آن پرونده را كه كامل بود، پذيرفتيم، اما تعليق سه پروژه ناقص را نپذيرفتيم.»
حسن روحانى با قاطعيت تمام اين گفته را كه «با غربى ها نبايد مذاكره كنيم و چشم آبى ها هميشه ما را گول مى زنند» رد كرد و اين سخن را «واهى» دانست و علت بيان اين «سخنان واهى» را اين گونه تشريح كرد: «برخى مى گويند كه با غربى ها نبايد مذاكره كنيم و چشم آبى ها هميشه ما را گول مى زنند. اين حرف ها، سخنان واهى بيش نيست و متعلق به كسانى است كه در اين ميدان نبودند، چرا كه اگر بودند، مى دانستند ايرانى ها باهوشند و قادرند منافع شان را تامين كنند. چنانچه با اطلاع آژانس فرصتى آرام براى دانشمندان ما به وجود آمد تا بحث كيك زرد، اراك و به ويژه اصفهان را ادامه دهند.» دبير سابق شوراى عالى امنيت ملى كه در گذشته مسئول نظارت و هدايت بر مذاكره با كشورهاى غربى بر سر مسائل هسته اى بود، سير اين مذاكرات و چگونگى شكل گيرى غنى سازى هسته اى را در آن دوران تشريح كرد و گوشه هاى فعاليت هاى اصفهان در فروردين سال ۸۳ را ترسيم كرد: «فعاليت هاى اصفهان در فروردين سال ۸۳ تقريباً كامل شد. در آن زمان مقدارى كيك زرد را تزريق كرديم و توانستيم پس از مرحله اى فعاليت هاى اصفهان را كامل كنيم. در مذاكرات پاريس كه تعليق را پذيرفتيم مطرح كرديم كه بايد اصفهان تكميل شود، لذا اصفهان را تكميل كرديم و تا فوريه سال بعد، حدوداً اسفند ،۸۳ اصفهان همچنان كار مى كرد.»
او پس از بيان اين فعاليت ها بار ديگر به انتقاد از دولت پرداخت و ساير فعاليت ها را بازگو كرد: «در دولت جديد خيلى ها اصلاً در اين وادى ها نبودند و نمى دانند كه چه گذشته است، ما با اروپا در مذاكرات به نقطه اى رسيديم كه اروپا فعاليت اصفهان و نطنز را پذيرفت. در فروردين سال ۸۴ خبرگزارى هاى خارجى اعلام كردند كه ايران و اروپا سر ۵۰۰ سانتريفوژ به توافق رسيده اند كه البته درست نبود و غربى ها اين حرف را به اين معنى كه آمادگى براى فعاليت ها و مذاكرات بعدى را دارند، زده بودند، البته بسيارى از روزنامه ها در آن زمان به اين قضيه حمله كردند و گفتند كه چرا ما سر پانصد سانتريفوژ با غربى ها به توافق رسيده ايم.»
او پس از بيان اين انتقادها به نقد رفتار اروپائيان در آستانه انتخابات رياست جمهورى پرداخت: «متاسفم كه اروپا با نزديك شدن به انتخابات رياست جمهورى نهم ايران عقب نشينى كرد. آنها در آن مقطع احتياط را پيشه كردند و گفتند نمى دانيم در انتخابات ايران چه خواهد شد، لذا ناچاريم صبر كنيم تا دولت سر كار آيد. اگر چنين نبود ما به توافق نهايى با آنها نزديك شده بوديم. اما متاسفانه تاكتيك ها در مسئله هسته اى تغيير كرد و در برابر اين تاكتيك ها كه البته موفقيت هايى داشت، ناچار شديم هزينه هايى بپردازيم.»
نماينده رهبرى در شوراى عالى امنيت ملى با تاكيد از احتمال زياد صدور قطعنامه در شوراى امنيت عليه ايران خبر داد و گفت: «در نهايت بايد ايران و غرب پاى ميز مذاكره بروند و مسائل را بر سر اين ميز حل كنند.
اگر ما به دنبال اقتدار هستيم، اقتدار با تعامل با ديگران به دست خواهد آمد، نه با پرداخت هزينه بسيار و سخت گيرى هاى بى نتيجه.»
او پس از بيان برخى گفته ها و ناگفته هاى خود در باب مسائل هسته اى با نظر و اعلام دبيركل حزب اعتدال و توسعه به پاى ميز پرسش خبرنگاران آمد و در پاسخ به سئوال خبرنگار شرق كه پرسيد «آيا آرايش سياسى با حضور دولت جديد و مسائل هسته اى تغيير نكرده است» گفت: «آرايش سياسى كه امروز در حال شكل گيرى است با آرايش سياسى قبل از انتخابات نهم رياست جمهورى بسيار متفاوت است. با گذشت زمان ممكن است مجدداً تغييراتى در اين آرايش هم به وجود آيد، حتى در جناح هاى راست، چپ و سنتى. در آنها نيز شكاف و انشقاق و يا ائتلاف مى بينيم و حتى ممكن است تغييرات ديگرى را نيز شاهد باشيم.»
روحانى در پاسخ به پرسش ديگرى در مورد درج خبرهاى مرتبط با پرونده هسته اى، با مكث كوتاهى گفت: «شوراى عالى امنيت ملى در گذشته نيز همواره توصيه هايى به مطبوعات داشت، اما ما در آن دوران همواره دنبال اقناع بوديم، بدين معنى كه زمانى كه يك مسئله مهم رخ مى داد مديران مسئول روزنامه ها و ساير رسانه ها را دعوت و در آن باره بحث مى كرديم، ما و آنها نظراتمان را ارائه مى داديم. لذا در آن دوره مى توان گفت كه ما بيشتر به دنبال اقناع بوديم، از اين رو در طول مدتى كه در شوراى عالى امنيت ملى فعاليت مى كردم، با اينكه اين اختيار را داشتيم كه مثلاً از يك روزنامه شكايت كنيم و با شكايت ما هم طبق قانون روزنامه بسته مى شد، هيچ گاه اين كار را نكرديم. شيوه ما اين بود اما ممكن است كه شيوه ها در اين زمان تغيير كرده باشد، به نظر بنده بهترين راه براى مطبوعات و رسانه ها اقناع است.»
دبير سابق شوراى عالى امنيت ملى همچنين درباره علت به نتيجه نرسيدن مذاكرات مسكو افزود: «آمريكايى ها به هر حال قصد دارند خيلى سريع قدم ها را بردارند، اما منافع همه دنيا اين اقتضاها را ندارد. آمريكايى ها مى خواهند به سرعت يك قطعنامه را طبق فصل هفت تصويب كنند و اگر طبق اين فصل، قطعنامه اى تصويب شود، اگر بلافاصله عمل نشود، شوراى امنيت مى تواند مجازات ها را مقرر كند. آمريكايى ها قصد دارند ما را خيلى سريع به اين فصل هفت برسانند، لذا از آنجا كه مشخص است همه كشورها با اين قضيه موافق نيستند و منافع شان اقتضا نمى كند، اين قضيه به اين نتيجه نرسيد، از اين رو اين اجلاس نمى توانست موفق شود، اگر موفق مى شد به اين معنا بود كه آمريكايى ها سلطه شان را بر همه كشورهاى دنيا به حد اعلا رسانده اند.»
روحانى در پايان در حالى كه اعضاى حزب «اعتدال و توسعه» به گرد او جمع شده بودند، در پاسخ به خبرنگار شرق كه «آيا خبرى مبنى بر تغيير در تيم مذاكره كننده را تاييد مى كنيد؟» گفت: «تيم مذاكره كننده تغيير نكرده است، اما ممكن است نقش برخى افراد كمرنگ و برخى پررنگ شود.»
LATE BETTER THAN NEVER
